आपण दिवाळी का साजरी करतो?
दिवाळी हा हिंदू धर्मातील सर्वात मोठा आणि महत्वपूर्ण सण आहे, ज्याचा अर्थ अंधारावर प्रकाशाचा विजय, अज्ञानावर ज्ञानाचा विजय, आणि वाईटावर चांगल्याचा विजय असा आहे. हा सण विविध कारणांसाठी साजरा केला जातो, आणि त्याच्या पौराणिक, धार्मिक, आणि सांस्कृतिक महत्त्वामुळे भारतात सर्वत्र मोठ्या उत्साहात साजरा होतो.
दिवाळी साजरी करण्याची प्रमुख कारणे:
- भगवान रामांचे अयोध्येला परतणे:
दिवाळीचा प्रमुख कारण म्हणजे रामायण कथेत वर्णन केलेली घटना. भगवान रामाने १४ वर्षांच्या वनवासानंतर आणि लंकेच्या राजा रावणाचा वध केल्यानंतर अयोध्येला परतले होते. त्यांच्या परतण्याच्या आनंदात अयोध्यावासीयांनी घरे दिव्यांनी सजवली होती, आणि तेव्हापासून हा सण दीपोत्सव म्हणून साजरा केला जातो. - माता लक्ष्मीची पूजा:
दिवाळीच्या दिवशी माता लक्ष्मी, जी धन, समृद्धी आणि ऐश्वर्याची देवी आहे, तिची पूजा केली जाते. असे मानले जाते की दिवाळीच्या रात्री लक्ष्मी देवी स्वच्छ आणि सुंदर घरी प्रवेश करतात आणि तेथे भरभराट घडवतात. म्हणूनच लोक घरे स्वच्छ करून, दीप लावून लक्ष्मीची पूजा करतात. - नरकासुराचा वध:
दक्षिण भारतात, दिवाळीचा सण भगवान कृष्णाने नरकासुर नावाच्या दुष्ट राक्षसाचा वध केल्याच्या आनंदात साजरा केला जातो. नरकासुराने लोकांना बंदिवान करून ठेवले होते, आणि त्याच्या वधाने लोकांची मुक्तता झाली. ही घटना वाईटावर चांगल्याचा विजय दर्शवते. - महावीर निर्वाण:
जैन धर्मीयांसाठी दिवाळीचा विशेष दिवस म्हणजे भगवान महावीर यांचे निर्वाण झालेले दिन. जैन धर्मात हा दिवस पवित्र मानला जातो, कारण याच दिवशी भगवान महावीरांना मोक्ष प्राप्त झाला होता. - सिख धर्मातील दिवाळीचे महत्त्व:
सिख धर्मात, दिवाळीचे महत्त्व विशेष आहे कारण याच दिवशी गुरु हरगोबिंद जी यांना मुघल सम्राट जहाँगीर यांनी तुरुंगातून सोडले होते. हा दिवस सिखांसाठी स्वातंत्र्य आणि धार्मिक स्वातंत्र्याचे प्रतीक आहे.
दिवाळीचे धार्मिक आणि सांस्कृतिक महत्त्व:
- प्रकाशाचा सण: दिवाळीचा प्रमुख अर्थ म्हणजे अंधारावर प्रकाशाचा विजय. दिवे लावण्याचा उद्देश अज्ञानाचा नाश करून ज्ञानाचा प्रसार करणे हा आहे.
- नवीन आर्थिक वर्षाची सुरुवात: व्यापाऱ्यांसाठी दिवाळी नवीन आर्थिक वर्षाची सुरुवात आहे. या दिवशी नवीन खाती उघडली जातात आणि लक्ष्मी पूजन केले जाते.
- समाजातील एकता आणि बंधुभाव: दिवाळी सण समाजातील प्रेम, बंधुभाव आणि एकतेचे प्रतीक आहे. लोक या दिवशी एकमेकांना मिठाई आणि भेटवस्तू देऊन आपले नातेसंबंध अधिक घट्ट करतात.
निष्कर्ष:
दिवाळी हा सण केवळ धार्मिकच नाही, तर तो आध्यात्मिक, सांस्कृतिक, आणि सामाजिक महत्त्व असलेला सण आहे. हा सण आपल्याला शिकवतो की अज्ञान, अंधकार, आणि वाईट यांचा शेवटी नाश होतो आणि प्रकाश, ज्ञान, आणि चांगुलपणाचा विजय होतो. म्हणूनच, दिवाळी हा सण दरवर्षी आनंदाने, उत्साहाने आणि भक्तिभावाने साजरा केला जातो.